Critical thinking

Dân Luận cuối tuần

Với mong muốn nâng cao chất lượng tranh luận trên Dân Luận.

Critical thinking, như thuật ngữ tiếng Việt gọi là "Tư duy phản biện", là một môn khoa học về nghi vấn các giả định. Thí dụ đặt ra tình huống chú X phán rằng: TQVN của Dân Luận là an ninh đội lốt. Thường thì trên đời có ... 2 loại người:
- Những kẻ ghét TQVN: Tớ đã nói mà, hắn là CAM đội lốt, chỉ chuyên lập x-cà với dân luận để gom phản động lại một mối xong bắt cho dễ.
- Những kẻ bênh TQVN: Ở đâu cũng có anh hùng, ở đâu cũng có thằng khùng thằng điên. Mắc gì phải tin chú X.
Như cuộc sống có nam, nữ và ... cả pê đê, trong thế giới này cũng phải tồn tại một loại thứ ba, bên cạnh ghét, bênh TQVN, là những kẻ theo trường phái "critical thinking". "Critical thinker" sẽ tự hỏi, thế tê cu là an ninh hay phản động? Câu chú X nói như vậy có đáng tin hay không? Mình phải xem xét một cách duy lý mới được.
1. Về từ critical - "phản biện":
Critical, phản biện, không nhứt thiết phải liên quan tới từ critic (chỉ trích), do đó không nhứt thiết phải mang ý nghĩa tiêu cực. Thí dụ như trước nay mình nghe "tri thức phản biện" chính sách của Đảng, Nhà nước, thì có vẻ như 90% là phải chống lại chính sách đó, cho ý kiến phủ định thì mới gọi là "phản biện". Từ "critical" trong critical thinking mang nghĩa là cực kỳ quan trọng, sống còn, thí dụ như "critical point". Do đó critical thinking là một hành động suy nghĩ một cách rất có suy nghĩ về chuyện cực kỳ cốt lõi cái sẽ soi sáng cái ý chính của một câu nói mà khiến mình phải suy nghĩ. Tóm con bà lại là critical không có liên quan gì đến từ "phản biện" chút nào. Thế nên mình sẽ dùng thuật ngữ "critical thinking" trong phần còn lại của bài viết.
2. Khi nào xài "critical thinking"
Bất cứ khi nào có cãi lộn. Vì sao? Trong một cuộc cãi lộn, thường nồng độ adrenaline trong máu sẽ tăng cao, tim đập nhanh, cảm giác hồi hộp, nóng giận sẽ tăng cao, và con người thường mất lý trí. Khả năng phân tích vấn đề sẽ không còn chuẩn, và thường rơi vào thiên kiến, định kiến, nói tóm lại là mất khả năng đánh giá một cách chính xác một vấn đề.
Critical thinking rất hữu dụng vào những lúc cực kỳ quan trọng mà mình không nắm rõ thông tin mà quyết định của mình có thể ảnh hưởng toàn bộ đến con đường sau này mình sẽ chọn. Nói tóm con bà lại là những lúc cần quyết định cái nào đúng, cái nào sai. Thí dụ khi mình nghi vấn Lê Thăng Long có đáng tin hay không, từ đó quyết dịnh liệu mình có nên đi theo phong trào "Con đường Việt Nam" hay không?
3. Ý nghĩa của "critical thinking"
Như đã chỉ ra ở trên, "critical thinking" giúp mỗi cá nhân tự quyết định cho mình cái gì là đúng, cái gì là sai nên sẽ rất hữu ích trong cuộc sống của mỗi người. Bên cạnh đó, một quyết định dựa trên critical thiking sẽ có một sức thuyết phục lớn hơn hẳn so với dựa trên cảm tính kiểu như tao tin vì tao tin là nó như vậy.
Trong một môi trường thường xuyên tranh cãi như Dân Luận, critical thiking giúp cho mỗi cá nhân tự quyết định đường hướng cho mình. Có một ai đó của Việt Nam Cộng Hòa đã nói rằng : "Đừng nghe x nói, hãy nhìn những gì x làm!!!". (X = Cộng Sản hoặc X = Thiệu). Đó cũng là một dạng tiệm cận "critical thinking".
4. Liệu "critical thiking" sẽ dẫn đến chân lý?
"Critical thinking" chỉ giúp con người đạt đến gần chân lý, vì chân lý như định nghĩa của nó, phải được nhìn từ nhiều chiều khác nhau. Vấn đè rất lớn của con người, vẫn mang rất tính con người là thiên kiến. Thế nên chừng nào con người còn quyết định, thì vẫn còn thiên kiến, tức không thể dẫn đến chân lý. Tuy vậy không có nghĩa "critical thinking" là vô dụng, vì ít nhất con người phải động não về một vấn đề tranh luận. Và ít nhất là tranh luận trở nên "lý trí" hơn, tầm cao hơn so với phán một cách liệt não.
Sẽ chán phèo nếu chú X phán "Tao tin rằng TQVN là CAM", còn chú Y nói "Không, tao tin TQVN là phản động". Như vậy sẽ rất thiếu muối, thiếu chất xám. Một cách hấp dẫn hơn, chú X nên phán rằng "Tao tin rằng TQVN là CAM bởi vì y không chống cộng cực đoan một cách điên cuồng", chú Y nên trả lời rằng "Tao tin rằng TQVN là phản động, vì y chống cộng một cách thông minh, biết lẩn mình vào quần chúng và tránh các bẫy của an ninh". Một cách cực kỳ hấp dẫn, chú X nên phán rằng "Tao tin TQVN là CAM bởi vì y đã nói abc [trích dẫn] và xyz [trích dẫn].
Nói tóm lại critical thinking không dẫn đến chân lý, chỉ giúp soi sáng vấn đề một cách lý trí. Sâu hơn về cách thực hành critical thinking, xin sẽ trình bày với mọi người ở phần sau.

Innova gửi hôm Chủ Nhật, 15/07/2012 nguồn_danluan:http://danluan.org/node/13390 -------------------------------------------------------------------------------- Chú ý: Nhấn vào “nhận xét” ở cuối bài để xả stress           Sẽ xóa những comment nói tục           Thinhoi001